سيد جلال مصطفوى كاشانى

228

مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )

طبيعى ، تأليف بوفون ، طبيعىدان معروف فرانسوى است كه در قرن هيجدهم مىزيسته « 1 » و تأليفى در شش مجلد دربارهء حيوانات و معدنيات دارد . اكنون به اين سند معتبر تاريخى توجه فرماييد . بوفون در جلد دوم اين كتاب در صفحه 257 راجع به بوراكس چنين مىنويسد : بوراكس ملحى است كه از آسيا براى ما مىآيد ، ولى محل اصلى و چگونگى تهيه آن به‌درستى بر ما معلوم نيست . چنين به نظر مىرسد كه اين ملح در طبيعت وجود داشته باشد و اعراب آن را به اين اسم ، نام‌گذارى كرده‌اند . در زمان قديم ، طرز به كار بردن آن را مىدانسته و به مقدار زياد به كار مىبرده‌اند ؛ ولى طرز استخراج و تهيه آن را در كتاب‌هاى خود ننوشته‌اند . مسافرينى كه اخيرا از آسيا آمده‌اند ، تعريف مىكنند كه اين ملح در بعضى ولايات ايران ، مغولستان و هندوستان يافت شده و از آن نقاط مخصوصا از ايران به اروپا فرستاده مىشود . در اينجا ، بايد توضيح داده شود كه دانشمندان دورهء اسلامى ، از قبيل محمد زكرياى رازى ، شيخ الرئيس ابو على سينا ، جابر بن حيان طوسى و . . . عموما ايرانى بوده ولى كتاب‌هاى خود را به زبان عربى نوشته‌اند ، اين است كه اروپاييان قديم ايران را به نام عرب ثبت كرده‌اند ، تا آنجا كه حتى محمد زكرياى رازى كه اهل رى ، يعنى مركز ايران بوده نيز به نام طبيب عرب مشهور شده است . و اما اينكه بوفون مىنويسد كلمه بوراكس از زبان عرب گرفته شده ، بايد توضيح دهم كه بوراكس را در كتاب‌هاى قديم به نام به ورق نوشته‌اند و اروپاييان همين كلمه را گرفته بوراكس گفتند و تازه ، خود به ورق كلمه‌اى است معرّب از بوره فارسى . در كتاب برهان قاطع ، تأليف برهان تبريزى به سال 1026 هجرى ، كه به اهتمام دكتر محمد معين ، استاد دانشگاه تهران ، در چهار مجلد به چاپ رسيده است ، در جلد اول صفحهء 315 مىنويسد : به ورق معرب بوره فارسى است . اين كلمه معرب وارد لاتين قرون وسطى و سپس داخل فرانسه شده و بوركس گرديده ، فرانسويان و ديگران بوراكس را از به ورق عربى گرفته‌اند و عرب هم آن را از بوره فارسى اقتباس كرده است .

--> ( 1 ) . بوفون در سال 1707 ، ميلادى متولد شده و در سال 1788 ميلادى درگذشته است .